Gekende landschappen rond de kernen Bakkum, Castricum, Limmen, Akersloot, De Woude en Uitgeest

Gekende landschappen (header)

In Nederland vindt jaarlijks gemiddeld meer neerslag plaats dan verdamping, maar dit wisselt sterk per seizoen. 's Winters is er een overschot, 's zomers een tekort aan water. Voor de waterhuishouding van het grondgebied van Castricum en Uitgeest betekent dit dat 's winters het teveel aan water wordt afgevoerd naar het boezemwater Alkmaarder‐ en Uitgeestermeer, maar dat 's zomers boezemwater wordt ingelaten.

Op de sluismuur van het sluisje van De Woude is het verschil tussen het polderpeil en boezempeil duidelijk te zien
Op de sluismuur van het sluisje van De Woude is het verschil tussen het polderpeil en boezempeil duidelijk te zien

Het duingebied en de strandwallen van Limmen, Akersloot en Uitgeest liggen hoger dan hun omgeving en zijn infiltratiegebieden, dat wil zeggen dat het regenwater ondergronds naar de lager gelegen randzones stroomt en op bepaalde plaatsen als kwelwater naar boven komt. De middeleeuwse bewoners bouwden daarom hun woningen bij de kwelplaatsen langs de randen. Hoe hoger en breder de duinen en strandwallen, hoe groter de zoetwatervoorraad is. Het afgraven van zand, met de Zanderij als voorbeeld, heeft de watervoorraad kleiner gemaakt. Ontgrondingen in de duinen en de binnenduinrand voor het verkrijgen van plas‐dras-milieus in het kader van natuurontwikkeling leiden tot meer openwaterverdamping. Ook het bemalen van de polders en de steeds verdere verlaging van het polderpeil ten behoeve van het agrarisch gebruik zuigen de hogere gebieden leeg.

Werden de strandvlaktes eerst ontwaterd via het Oer‐IJ naar het westen, als de kustlijn zich sluit moet het water ergens anders een uitweg zien te vinden. Door daling van het land, stijging van de zeespiegel en de stagnerende waterafvoer wordt een uitgebreid dijkenstelsel noodzakelijk en worden polders onder bemaling gebracht. Omdat in de 17e eeuw, na het droogleggen van de Schermer en de Beemster, het waterpeil in het Alkmaarder‐ en Uitgeestermeer hoger komt te liggen dan het slootpeil worden er kades langs de oevers aangelegd. Het peilverschil tussen de Polder Heemskerker‐ en Uitgeesterbroek en het Uitgeestermeer is goed te zien bij de sluis naast ge­maal Meldijk te Uitgeest en vanaf het Zwaansmeer­pad daar waar de Crommenije en het Uitgeestermeer samenkomen. Hier is een overtoom of overhaal om recreatiebootjes over de dijk te kunnen halen. Ook bij het sluisje bij De Woude van de Westwouderpolder en bij de Woudaapsluis van de Krommenieër-Woud-polder is het verschil tussen polderpeil en boezempeil goed te zien.

Het overtollige water uit de Groot Limmerpolder wordt op twee punten afgevoerd. Via de Schulpvaart, de Slikkerdie en de Startingervaart komt het water terecht bij het Museum-gemaal 1879 bij Klein Dorregeest, oorspronkelijk de locatie van de Zuidermolen. Nu wordt hier het water door een gemaaltje opgemalen en via het Limmergat op het Alkmaardermeer geloosd. Noordelijk komt het polderwater via de Limmertocht en de Mientsloot terecht bij het gemaal naast de Noordermolen. Dit gemaal maalt het overtollige water uit op de Boekeler-meerringvaart, die in verbinding staat met het Noordhollandsch Kanaal.

De Castricummerpolder watert via de Hendriksloot af op het Uitgeestermeer. Oorspronkelijk werd de bemaling geregeld door poldermolen De Dog bij Uitgeest, nu door een gemaal.

Was de afwatering oorspronkelijk via het Oer‐IJ westwaarts gericht, nu heeft de waterafvoer plaats in oostelijke richting. We zien daarom in de Schulpvaart bij de Hogebrug (Uitgeester­weg Limmen) een knik naar het oosten. Zo ook bij Uitgeest waar de Dije een knik vertoont richting De Dog.

Ook in de veenpolders Klaas Hoorn‐ en Kijfpolder, de Hempolder, de Dorregeesterpolder, de Polder Heemskerker‐ en Uitgeesterbroek, de Krommenieër-Woudpolder en de Westwouder­polder hebben gemalen het werk van vroegere molens en stoomgemalen overgenomen. De gemeente Uitgeest heeft vier poldermolens binnen haar gemeentegrenzen: De Dorregeester, De Dog, De Kat en de Tweede Broekermolen.