Gekende landschappen rond de kernen Bakkum, Castricum, Limmen, Akersloot, De Woude en Uitgeest

Gekende landschappen (header)
Vrijwilligers aan het werk in een houtwal in de Oosterbuurt. Foto: Hans Boot
Vrijwilligers aan het werk in een houtwal in de Oosterbuurt. Foto: Hans Boot

De hoofdstructuur van het centrale deel van de gemeente Castricum en het westelijk deel van de gemeente Uitgeest wordt gevormd door de Noord‐ zuid lopende strandwallen waar vanouds de bebouwing is geconcentreerd. De strandvlaktes ertussen worden gekenmerkt door een grote mate van openheid door het gebruik als grasland en het nagenoeg ontbreken van bebouwing. Het Oer‐IJ binnendeltagebied doorbreekt de regelmaat van strandwallen en strandvlaktes weliswaar, maar wordt in het onbebouwde deel van de Castricummerpolder eveneens gekenmerkt door een grote mate van openheid. Kenmerkend is dat in dit open landschap vele waterlopen slingeren. Dit duidt op de oorspronkelijke natuurlijke kreken en veenriviertjes. Als gevolg hiervan zijn de kavelvormen grillig.

Vanouds waren de belangrijkste wegen op de strandwallen gelegen, maar met de komst van de spoorlijn Uitgeest – Alkmaar werd de strandvlakte doorsneden. Later zijn de Provinciale­weg en de A9 eveneens door de strandvlakte aangelegd. Ook de relatief massieve bebou­wing vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw van de kern Castricum sluit op geen enkele manier aan bij de historische structuren van het landschap. De Oosterbuurt, aan de zuidoostrand van Castricum, is één van de vijf buurtschappen waaruit het dorp Castricum vroeger bestond. Het is een karakteristiek dorpsgedeelte dat nog als een buurtschap herken­baar is gebleven door de bebouwingsstructuur van de tamelijk open lintbebouwing van huizen, boerderijen, stallen en schuren. Waar de meeste oude buurtschappen van Castricum deel zijn geworden van nieuwbouwwijken, loopt de groene Oosterbuurt nog naadloos over in het open weidelandschap. De gemeenteraad heeft bij de vaststelling van de nota Buitengewoon Castricum in 2005 besloten dat er voor de Oosterbuurt een conserverende visie opgesteld moest worden. Op grond daarvan is de Oosterbuurt opgenomen in het Bestemmingsplan Buitengebied (2012) om de gewenste bescherming te kunnen bieden. Aspecten die daarbij een rol spelen zijn landschappelijk, cultuurhistorisch, aardkundig en ecologisch. In samenwerking met Land­schap Noord‐Holland kregen de karakteris­tieke houtwallen een onderhoudsbeurt van vrijwilligers en werden nieuwe heggen en jonge bomen aangeplant. Huis‐ en ringmus­sen tjilpen er hier nog vrolijk op los. Een ander gebied met een open bebouwings­structuur is Noord‐ Bakkum, nabij Egmond-Binnen.

Ten oosten van de strandwal van Akersloot-Uitgeest strekt de laagveenzone zich uit. De openheid is er groot. Zowel het water van het Alkmaarder‐ en Uitgeestermeer, de ontwaterde veenpolders en de drooggelegde Schermer zijn uitgestrekt door hun vlakheid. De gegraven waterlopen zijn hier rechter en zorgen voor rechte verkavelingsblokken. Het enige reliëf wordt hier gevormd door dijkjes, die vooral vanuit de diepere poldergedeelten een begren­zing van de horizon kunnen vormen.