Opkomende zon boven het Alkmaardermeer (EM)
Opkomende zon boven het Alkmaardermeer (EM)

Hieronder de brief die het Recreatieschap Alkmaarder- en Uitgeestermeer op 15 februari j.l. naar het college van B&W van de gemeente Castricum stuurde.

Geacht college,

Naar aanleiding van uw brief van 3 februari jongstleden, waarin u het Recreatieschap Alkmaarder- en Uitgeestermeer (hierna: recreatieschap) verzoekt om de voorgenomen baggerwerkzaamheden op de Saskerleidam en bij het schiereiland Saskerlei in het Alkmaardermeer te staken, heeft het algemeen bestuur van het recreatieschap zich beraden. De problematiek is uitvoerig besproken en heeft tot een aantal conclusies geleid die wij in deze brief graag met u delen.

Noodzaak tot werkzaamheden aan de Saskerleidam en het schiereiland Saskerlei Het recreatieschap is een recreatiegebied met veel groot water. Door de oppervlakte van het water en de grote strijklengte worden de oevers van het meer zwaar aangevallen. De Saskerleidam dient ter bescherming van het Noordhollandsch Kanaal en de Schermer. Uit oogpunt van veiligheid is het van belang de dam te onderhouden en te versterken. Zonder ingrijpen verdwijnt de dam langzaam onder water en loopt het gebied erachter onder water. Het schiereiland voor de dam wordt bij dit werk vergroot. Dit eiland heeft een beschermende werking voor de dam en voorkomt het verder afkalven. De Saskerleidam wordt periodiek opgehoogd. De laatste keer was in 2005 toen de meest westelijke kant onder handen is genomen. Door oeveronderhoud wordt ook het meer in stand gehouden voor de verschillende functies zoals watersport en visserij. Het Hoogheemraadschap Noordhollands Noorderkwartier heeft het plan ter versterking van de dam en behoud van het eiland goedgekeurd. Het oeveronderhoud kost veel geld. Het recreatieschap is daarom altijd op zoek naar een duurzame manier van oeveronderhoud tegen acceptabele kosten. Goed onderhoud is hierbij het uitgangspunt om grote schade aan oevers en achtergelegen percelen land te voorkomen. Ook voor de Dorregeesterpolder (faseO, grondgebied gemeente Uitgeest), de Saskerleidam (fasel) en de Saskerlei (fase 2) geldt dat groot onderhoud onvermijdelijk is. Dat de kosten aanzienlijk zijn blijkt uit het feit dat in 2009 een gat in de Saskerleidam gedicht is van 30 meter breed. Deze werkzaamheden hebben € 30.000,- gekost. De gehele dam is 3.000 meter lang, indien het onderhoud niet ter hand genomen wordt zal in de toekomst meer dan een miljoen euro uitgegeven moeten worden om de dam functioneel te houden. Met dit project wordt pro-actief gereageerd op te verwachten onderhoudskosten en wordt "werk met werk" gemaakt. Op deze manier kan kostenneutraal onderhoud worden uitgevoerd, worden de aanwezige natuurwaarden hersteld en versterkt en hoeft voor een groot deel van het noodzakelijk groot onderhoud geen beroep te worden gedaan op de participerende gemeenten in het recreatieschap voor een extra bijdrage. Zeker in tijden waarbij extra kritisch gekeken moet worden naar investeringen is het van groot belang om de gelden zo effectief mogelijk in te zetten en daarmee betrokken partners niet met hogere kosten te confronteren.

Verontrusting over de baggerspecie

De bezwaren die zowel vanuit maatschappelijke organisaties als vanuit de locale politiek in Castricum geuit worden richten zich vooral op de kwaliteit van de baggerspecie uit de Zaan. Vooropgesteld dat het recreatieschap net zoveel belang heeft bij gebruik van schone baggerspecie als andere belanghebbenden is er uitgebreid onderzoek gedaan naar de kwaliteit van de baggerspecie. Uit dit onderzoek is gebleken dat de baggerspecie die gebruikt zal gaan worden geschikt is bevonden voor toepassing op de Saskerleidam en op de waterbodem. De meeste baggerspecie is vrij verwerkbaar klasse A en AW. Een klein deel van de baggerspecie is gekwalificeerd als klasse B, welke valt onder de toepassingsgrens voor aanvulling op de Saskerleidam. In de oude systematiek zou sprake zijn van maximaal klasse 2 bagger. In de terminologie die op dit moment gebruikt wordt is er sprake van "klasse industrie", dat wellicht leidt tot verkeerde beeldvorming. Ook de verzilting is diverse malen aangevoerd als probleem. Uit onderzoek is gebleken dat het water dat gemengd is met de bagger bestaat uit circa 250mg/liter chloride, deze concentratie zal het water niet meer verzilten dan wel verontreinigen. Ter vergelijking 200mg/liter wordt gekwalificeerd als zoet (schoon) water. Kortom, de verontrusting lijkt meer op emotie te berusten dan op de uitkomsten van het onderzoek.

Samenbrengen van doelstellingen

Naast de bescherming die de dam biedt, is het ook een belangrijk onderdeel van de Provinciale Ecologische Hoofdstructuur (PEHS). Het project heeft nadrukkelijk ook een ecologische doelstelling die prachtig kan samenkomen met de noodzaak om de dam te versterken. De provincie hecht veel waarde aan de PEHS. Om deze reden heeft de provincie de Saskerleidam en het eiland Saskerlei aangewezen als ecologische verbindingszone tussen oost en west binnen deze PEHS. Het afslaan van de dam en het steeds kleiner worden van de Saskerlei is een tendens die ongewenst is. Herstel, instandhouding en versterking van deze ecologische verbindingszone is een belangrijke doelstelling en verantwoordelijkheid van de provincie. Het project Saskerleidam leidt tot een ecologische verbetering van dit gebied en de werking van de daar liggende ecologische verbindingszone. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de natuurdoelstellingen van de provincie en past het project binnen het provinciale beleid.

Besluitvorming

Het dagelijks bestuur van het recreatieschap heeft een eigen verantwoordelijkheid in de besluitvorming op basis van artikel 10, lid 2 van de gemeenschappelijke regeling. Hierbij geldt dat besluiten worden aangenomen bij een meerderheid van stemmen. Op 3 februari 2012 is het dagelijks bestuur van het recreatieschap bijeen geweest om te spreken over de ontwikkelingen rondom het project "Oever- en natuurontwikkeling Saskerleidam". De meerderheid van het bestuur heeft de eerdere bestuurlijke afspraken bevestigd voor de uitvoering van fase 0, 1 en 2. Alleen de bestuurder namens uw gemeente, mevrouw Zonjee, heeft op 3 februari 2012 tegengestemd. Op basis van deze uitkomst heeft het dagelijks bestuur, op basis van het reglement van het RAUM, de conclusie getrokken dat er geen reden is om de eerdere bestuursbesluiten rondom de Saskerleidam en het schiereiland Saskerlei te herroepen. De besluitvorming rondom de Saskerleidam heeft in eerdere bestuursvergaderingen plaatsgevonden waarbij er geen bezwaar is aangetekend door de gemeente Castricum. In de bijlage treft u een overzicht aan vanaf juni 2007, dat het volledige besluitvormingsproces en communicatieproces weergeeft.

Consequenties van het niet uitvoeren van het project

Het niet uitvoeren van het project conform voorgestelde werkwijze heeft de volgende consequenties:

  1. Indien de Saskerleidam (deels) zou verdwijnen, komt de veiligheid van het scheepvaartverkeer op het achterliggende Noordhollandsch Kanaal in het geding, evenals de achterliggende Schermer;
  2. De ecologische verbindingzone zou verdwijnen, waarmee de natuurdoelstelling niet gerealiseerd kan worden;
  3. Het schiereiland Saskerlei zal geheel verdwijnen, gezien het proces van afkalving van het eiland nu al duidelijk zichtbaar is. De optie om de Saskerleidam niet te versterken en het eiland Saskerlei niet te beschermen is dus uitgesloten. Bij het niet uitvoeren van het project in de voorgestelde vorm moeten andere maatregelen getroffen worden om dam en schiereiland te behouden. Dat betekent dat het noodzakelijk blijft om beschoeiingen te herstellen en nieuw te realiseren en om de Saskerleidam op te hogen.

De volgende kosten zijn gemoeid met het ophogen van de dam (fase 1):

Uitgaande van realisatie van fase 1 volgens het huidige plan (eindbeeld: 70 cm hoger), zal de dam worden aangevuld met ruim 120.000 m3 baggerspecie. Hierbij wordt gebruik gemaakt van baggerspecie uit de Zaan die door de gemeente Zaanstad wordt aangevoerd tot op de locatie van verwerking in het recreatieschap. De kosten voor de baggerspecie inclusief het vervoer naar het recreatiegebied komen ten laste van de gemeente Zaanstad, en ten gunste van het recreatieschap. Op dit moment wordt de gehéle uitvoering van fase 1 gefinancierd door de opbrengsten van de baggerspecie, dus kostenneutraal voor het recreatieschap. Indien het project op dit moment niet wordt uitgevoerd, dus er géén gebruik wordt gemaakt van de baggerspecie uit de Zaan, blijft de noodzaak bestaan de dam op korte termijn aan te vullen. De kosten voor baggerspecie én aanvoer hiervan komen dan geheel voor rekening van het recreatieschap (in plaats van ten gunste) en dient er, uitgaande van gemiddelde prijzen, rekening te worden gehouden met een kostenpost van globaal € 800.000 excl. BTW. Voor het ophogen van de dam zijn geen alternatieven.

De volgende kosten zijn gemoeid met het versterken en behouden van het eiland (fase 2):

A) Kostenneutraal met optimale winst voor natuur

Uitgaande van realisatie van fase 2 volgens planning, waarvoor de vergunningaanvraag op dit moment bij u in procedure is, wordt een project gerealiseerd waarbij de versterking van de Saskerleidam centraal staat, en tegelijkertijd wordt voor de natuur grote winst geboekt door het aanleggen van natte natuur. Het gebied tussen het huidige eiland en de nieuw te realiseren ringdijk bestaat uit ondiep water. De kosten hiervan bedragen globaal €993.000,- excl. BTW. Het laten aanvoeren en verwerken van de baggerspecie is niet meegenomen in deze kostenraming, gezien gebruik wordt gemaakt van baggerspecie uit de Zaan die door de gemeente Zaanstad wordt aangevoerd tot op de locatie van verwerking in het recreatieschap. De kosten voor de baggerspecie inclusief het vervoer naar het recreatiegebied komen ten laste van de gemeente Zaanstad, en ten gunste van het recreatieschap. Op dit moment wordt de gehéle uitvoering van fase 2 gefinancierd door de opbrengsten van de baggerspecie, dus kostenneutraal voor het recreatieschap. Indien de huidige planning niet wordt gehaald, komen de kosten voor baggerspecie én aanvoer hiervan geheel voor rekening van het recreatieschap (in plaats van ten gunste) en dient, uitgaande van gemiddelde prijzen, rekening te worden gehouden met nog eens globaal €800.000,- excl. BTW. Totale kosten voor het recreatieschap zouden dan globaal €1,8 miljoen excl. BTW bedragen, terwijl in de huidige constructie het project kostenneutraal is voor het recreatieschap;

B) Aanzienlijke kostenpost en minder natuurrealisatie

Een alternatief kan dan zijn om de nieuw te realiseren ringdijk een stuk dichter bij de Saskerlei te realiseren, maar wel met behoud van een natte zone. Op deze manier blijft een groter deel vaarwater intact. Gevolg is echter dat veel minder ruimte beschikbaar is voor de verwerking van baggerspecie én het oppervlak voor natuurontwikkeling aanzienlijk verkleind wordt. Direct gevolg is dat er aanzienlijk minder opbrengsten zijn voor baggerspecie. De te realiseren ringdijk wordt in dit scenario circa 20% korter, waarvan de kosten globaal €800.000,- excl. BTW bedragen. Echter, hiertegenover staan aanzienlijk minder opbrengsten, waarmee de uitvoeringskosten niet kunnen worden gedekt. In totaal is deze oplossing financieel dus veel minder aantrekkelijk dan scenario A;

C) Aanzienlijke kostenpost en géén natuurrealisatie Een laatste -technisch haalbaar- alternatief is het geschikt maken van de bestaande oever van de Saskerlei voor het aanbrengen van stortsteen. Een oever van stortsteen is noodzakelijk om het eiland te kunnen beschermen tegen de sterke golfslag van het meer. De kosten hiervan bedragen globaal € 525.000,- excl. BTW en komen dan volledig voor rekening van het recreatieschap. Hiertegenover staan geen opbrengsten omdat er geen baggerspecie wordt verwerkt. Echter, hierbij is géén ruimte beschikbaar voor natuurontwikkeling en wordt er dus op geen enkele manier uitvoering gegeven aan de oorspronkelijke doelstelling van het bestuur van het recreatieschap om de ecologische hoofdstructuur te versterken en uit te breiden. Genoemde kosten zijn exclusief de kosten voor het stilleggen van het project. De financiële gevolgen van het niet uitvoeren van het project zijn aanzienlijk te noemen. Deze kosten kunnen niet binnen de begroting van het recreatieschap opgevangen worden en zullen dus doorberekend moeten worden, waarbij tegelijkertijd gesteld kan worden dat de doelstellingen op gebied van natuur niet gehaald worden.

Oplossingsrichtingen.

Zoals ook in de vergadering van het dagelijks bestuur aangekondigd is, is de voorzitter van het recreatieschap de heer J. Bond, gaarne bereid om een nadere toelichting te geven in uw gemeenteraad. Tevens biedt het bestuur uw gemeente aan om een contra-expertise te laten uitvoeren op de beschikbare onderzoeksgegevens over de baggerspecie. U bent vrij in de keuze voor de partij die u de contra expertise laat uitvoeren mits dit een gecertificeerd bureau is. Gezien de strakke tijdslijn binnen het project zullen over de periode die hiervoor ter beschikking staat nadere afspraken gemaakt moeten worden. Natuurlijk is het recreatieschap altijd bereid om extra informatie te geven en waar nodig samen met u op te trekken om de betrokkenen te informeren. Ook is het mogelijk ter plaatse een toelichting te krijgen. Wij streven naar een zo open mogelijke discussie over de werkzaamheden opdat wij alle misverstanden kunnen wegnemen. Denkt de gemeente Castricum nu echt dat het bestuur van het recreatieschap vervuilde bagger wil storten in "ons" meer?

Wij hopen dat deze uiteenzetting en toezegging tot een heroverweging van de gemeenteraad van Castricum mag leiden inzake het project bij de Saskerleidam en Saskerlei.

Hoogachtend,
namens het bestuur van het Recreatieschap Alkmaarder- en Uitgeestermeer,
Drs. ing. J. W. Nieuwenhuis
Manager advies Recreatie Noord-Holland NV